POWRÓT

POLSKA ORGANIZACJA ZBROJNA

 

     Polska Organizacja Zbrojna powstała wiosną 1940 roku i była jedną z pierwszych organizacji o charakterze zbrojnym, występujących przeciw hitlerowskiemu okupantowi. Bardzo silne struktury tej organizacji powstały na terenie Bodzanowa.  Działali w warunkach szczególnie trudnych bo na obszarze ziem wcielonych do III Rzeszy. Fakt iż niemal zaraz po klęsce wrześniowej zaczęły się tu tworzyć  struktury patriotycznego podziemia,  należy łączyć z wychowaniem atmosferą jaka panowała tu w okresie II Rzeczpospolitej. Bardzo starannie kultywowano pamięć o tych którzy oddali życie za ojczyznę.  11 listopada 1937 roku przed kościołem parafialnym, został odsłonięty pomnik” ku czci poległych "bodzanowiaków” w czasie I wojny światowej.  Dużą rolę w wychowaniu patriotycznym przed wojną odgrywała tutejsza szkoła a z nią nauczyciele: Dyrektor Walczak, pani Żembowska, małżeństwo Cichoszów, panie-Przybylska, Pakulska, Okólska, panowie- Buczyński, Zientak. 12 maja 1939 r. w 4 rocznicę śmierci Józefa Piłsudskiego Szkoła przyjęła   imię Marszałka. W niedzielę 15 maja 1939 roku,  w czasie uroczystej mszy św. odbyło się poświęcenie i wręczenie sztandaru bodzanowskiej szkole. Po klęsce 39 roku,  wspomniani,  nauczyciele kontynuowali naukę w ramach tzw. Tajnego nauczania, lub walczyli w ruchu oporu. Mateusz Fałkowski był 1 komendantem Armii Krajowej na Płock – powiat, tu został aresztowany i zamordowany w Pomiechówku. Dziś złożyliśmy kwiaty na jego symbolicznym grobie. Patriotyczny nurt w wychowaniu młodzieży wspierali okoliczni ziemianie. Swym społecznym zaangażowaniem dawali przykład jak pracować dla Ojczyzny.  Stefan Mieczkowski właściciel Dzierżanowa był komendantem bodzanowskiego gniazda „Sokoła”. Pamiętamy jego płomienne przemówienie na pogrzebie kpr. Ignacego Feliksa Grabowskiego – pierwszej ofiary nadciągającej wojny na północnym Mazowszu. Obecnie sztandar bodzanowskiego Sokoła, jako jeden z nielicznych, znajduję się w skarbcu na Jasnej Górze. Tragiczne wydarzenia następujące potem, przyniosły nowych bohaterów. Chcemy o nich pamiętać. Czcząc pamięć zamordowanych w naszej miejscowości 13 żołnierzy Polskiej Organizacji Zbrojnej nasza szkoła przyjęła imię tej organizacji.

Było to możliwe dzięki staraniom młodzieży, nauczycieli i rodziców naszej szkoły  oraz Samorządu Gminy. Dziękujemy Marszałkowi Województwa Mazowieckiego panu Adamowi Struzikowi i oraz staroście powiatu płockiego, panu Michałowi Boszko, za objęcie patronatu nad tą uroczystością. Dziękujemy członkom Komitetu Społecznego, Samorządowi Gminy z wójtem panem Jarosławem Dorobkiem oraz Muzeum Mazowieckiemu.  Bez cennych rad i pomocy jaką okazał nam , dyrektor tej placówki, pan Leonard Sobieraj , nie udałoby się zorganizować  obchodów 65 rocznicy w takiej formie. Dziękujemy pracownikom Muzeum Mazowieckiego za poświęcenie i trud włożony w przygotowanie wystawy ilustrującej dzieje POZ w Rejonie M 9. ( Bodzanów). Dziękujemy dyrekcji Banku w Ciechanowie i jego oddziału w Bodzanowie ,oraz Lokalnej Grupie Działania „Razem dla rozwoju”  za okazaną pomoc. Dziękujemy panu Stefanowi Popiołkowi i ZKRP i BWP za przekazane dokumenty i pieniądze na przyszły sztandar. Dziękujemy społeczeństwu Bodzanowa za ofiarność,  dzięki której było możliwe wykonanie płyty na grobie 7  spośród 13 zamordowanych jego mieszkańców.

 

   
   
   
   
Pracownicy Muzeum Mazowieckiego w Płocku zapraszają na wystawę poświęconą POZ  
Poświęcenie obelisku z tablicą pamiątkową  
Aleksandra Teodorczyk wspomina ojca Rekonstruktorzy z Towarzystwa Historycznego Camus
Prezentacja sprzętu wojskowego - gazik

 

 

 

Przeszłość nie przemija, ona jest z nami i w nas...

W 65 rocznicę stracenia członków POZ w Bodzanowie

 

   
   
   
   
   

18 września 1942 roku m.in. w Bodzanowie odbyła się egzekucja członków Polskiej Organizacji Zbrojnej (POZ), powstałej w połowie 1940 roku. W tym roku mija 65 lat od tego tragicznego wydarzenia. Muzeum Mazowieckie w Płocku oraz Publiczne Gimnazjum w Bodzanowie zorganizowało wystawę pt. Przeszłość nie przemija, ona jest z nami i w nas... W 65. rocznicę stracenia członków POZ w Bodzanowie, która towarzyszy uroczystym obchodom rocznicy egzekucji oraz nadaniu imienia POZ gimnazjum w Bodzanowie.

W zbiorach Muzeum Mazowieckiego w Płocku znajduje się ok. 200 dokumentów POZ z obszaru Północnego Mazowsza. Skrzynkę z nimi przekazał do zbiorów MMP w 1970 r. Związek Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD), który otrzymał je od Zbigniewa Markiewicza. Były one pozlepiane, pospinane spinaczami. Konserwacja tych materiałów trwała kilka lat. Na kartkach widoczne są ślady ognia, rdzy, grzybów oraz ubytki papieru. Obecnie dokumenty są wzmocnione bibułką, posegregowane w papier, umieszczone w teczce z napisem POZ i stanowią jedno z najcenniejszych archiwów POZ w Polsce. Wśród dokumentów znajdują się głównie rękopisy, rozmiary i rodzaj papieru jest różny. Tematycznie można podzielić je na grupy: rozkazy, wykazy ewidencyjne, raporty i meldunki, wnioski awansowe, finanse, szkice wywiadowcze itd. Czas powstania dokumentów to lata 1940 – 1942,  z czego najliczniejszą grupę stanowią materiały z 1942 roku. MMP po raz pierwszy materiały te pokazało w 1970 roku na wystawie noszącej tytuł Płocczanie w drugie wojnie światowej.

Celem wystawy Przeszłość nie przemija... jest uczczenie pamięci o 13. straconych w Bodzanowie, przybliżenie ludziom historii POZ i ukazanie, że po 65. latach pamięć o tych ludziach w świadomości dzisiejszych mieszkańców Bodzanowa nie umarła. Uczyniono to poprzez pokazanie ok. 50 dokumentów po części znajdujących się na planszach z PCV, po części w gablotach (oryginały i kopie), fotografii oraz realiów: aparaty fotograficzne, radiowe, militaria. Autorką scenariusza i kuratorem wystawy jest Joanna Paszkiewicz, oprawę plastyczną przygotowała Mariola Kwiatkowska.

Wystawa tematycznie została podzielona na trzy części. W pierwszej poruszono tematy związane z organizacją i działalnością POZ. W gablocie 1 pokazano Statut POZ „Znak” [1] z lat 1940 – 1943, który stwierdzał, że jako organizacja wojskowa, była ona ramieniem zbrojnym Rządu Rzeczpospolitej Polskiej na Emigracji (Rozdział II, pkt. 5), jej naczelnymi władzami byli: Naczelny Wódz Armii Polskiej gen. Władysław Sikorski, Komendant Sił Zbrojnych w Kraju i Komendant Główny POZ (Rozdział III, pkt. 10). Dalej czytamy, że „zadaniem POZ jest zorganizowanie i przygotowanie Narodu Polskiego do wystąpienia zbrojnego, w celu wywalczenia ostatecznego zwycięstwa” (Rozdział II, pkt. 6) oraz że „POZ świadoma odpowiedzialności za bezpieczeństwo, ład i porządek publiczny w kraju, w okresie akcji zbrojnej, bierze udział w organizowaniu urzędów, instytucji użyteczności publicznej, jak równie tych dziedzin życia gospodarczego i społecznego, które są dla prowadzenia akcji zbrojnej i utrzymania porządku potrzebne” (pkt. 9). O zadaniach i celach organizacji a zwłaszcza jej komend powiatowych mówi dokument zatytułowany Wytyczne pracy Komendy Powiatowej[2] z lat 1940-1942. Przedstawiono w nim informacje dotyczące m in głównych zadań K P POZ, zakresów działania np. komendanta, kierownika administracyjnego. Poza tym w gablocie 1 można znaleźć Rozkaz nr 4 KO III POZ Mazowsze[3] z 12.09.1941 r. podpisany przez „Romana” – Mieczysława Tedorczyka z wyciągiem z Rozkazu nr 8 KG POZ[4] o mianowaniu „Romana” Komendantem Okręgu III POZ oraz Dodatek do rozkazu KP „H-7” nr 1 z 9.02.1942 r[5]. podpisany przez „Horynia” z tekstem przysięgi organizacji.

Jak już wspomniano, POZ była organizacją wojskową. Tworzono w niej od dołu drużyny, plutony, kompanie oraz bataliony, ale tylko w niektórych okręgach. Wyższą komórkę można było założyć tylko wtedy, gdy niższa miała pełny skład. W płockiej POZ utworzono drużyny, plutony, kompanie a w listopadzie 1941 r. batalion do zadań specjalnych. KG POZ prowadziła szkolenia wojskowe zgodnie z zasadami przyjętymi przez KG ZWZ. Podstawą szkolenia były m.in. programy, instrukcje. Materiały szkoleniowe rozsyłano do wszystkich okręgów. W 1942 r. została zorganizowana szkoła podchorążych. Szkolenie odbywało się w grupach 5. osobowych. W Płockiem w szkole podchorążych przeszkolono 30 młodych ludzi. Wraz ze szkoleniem przygotowywano plany operacyjne na wypadek jawnego wystąpienia zbrojnego. W gablotach 3 i 4 pokazano dokumenty tego typu w postaci Instrukcji bojowej[6] dotyczącej walki o miasto, działań poza ośrodkami miast, saperskich środków walki. W materiałach znajdziemy m.in. wskazówki teoretyczne mówiące o sposobie prowadzenia walki w mieście i na wsi, podziale środków saperskich. Ramowy plan akcji zbrojnej[7] powstały po 22.06.1941 r., to dokument zawierający dane o powstaniu zbrojnym, które miało wybuchnąć po załamaniu się Niemców na froncie wschodnim. Można tutaj przeczytać zarówno o sytuacji na frontach wojsk niemieckich i własnych jak i o rolach i zadaniach zwiadu.

Jak każda organizacja tak też i POZ potrzebowała pieniędzy. Istniały różne źródła finansowania. Na początku były to pieniądze „Siewu”, później KG ZWZ. Komenda Okręgu III czerpała dochody m.in. z dobrowolnych składek zamożniejszych członków i sympatyków organizacji, wpłat od czytelników prasy konspiracyjnej, sprzedaży plakietek z godłem – orłem polskim i napisem „Buduj Polskę” o nominałach od 5 do 20 zł. Komenda zatrudniała niektórych członków wypłacając im comiesięczne pensje. Przepływ pieniędzy zapisywano w księdze budżetowej. Dużą rolę w sprawach związanych z finansami POZ odgrywał ks. Jan Błaszczak proboszcz parafii w Orszymowie, który przechowywał u siebie pieniądze organizacji. Dokumenty dotyczące spraw finansowych przedstawiono w gablocie 5. Można tutaj znaleźć Rozkaz nr 2 KP „H-7” z 4.02.1942 r.[8] autorstwa „Szeliga”, w którym zostały omówione sprawy m.in.  finansowe głównie szczegóły poboru „Daniny Wolności”. Poza tym w gablocie umieszczono m.in. Kwity Daniny Wolności[9] o nominałach 5, 10, 15 i 20zł, pokwitowania odbioru pensji na sumy 100, 49RM, pieniędzy na koszty podróży oraz wspomnianą już Księgę kasową KP POZ[10]  z 1942 r. podpisaną „Rap”, rejestrującą przychody  i rozchody za styczeń i luty 1942 r. w postaci np. składek członkowskich, opłat czynszowych. Księga składa się z 14 kartek zapisanych obustronnie (w gablocie ze względu na zły stan zachowania pokazano wybrane kartki).

POZ prowadziła działalność wywiadowczą. Szefami Wydziału Wywiadowczego KG POZ byli kolejno: kpt. Paweł Kochmański ps. „Grom”, „Rola” i por. Stanisław Kaczor ps. „Filip”. Zadaniem wywiadu było zbieranie wiadomości o wrogu oraz kontrwywiad. Wywiad interesował się sprawami ściśle wojskowymi, gospodarczymi i społeczno-politycznymi typu: ruchy wojsk, transport materiałów wojennych, nastroje w społeczeństwie polskim, poziom życia ludności. Do tych zadań tworzono agentury wywiadu m.in. w wojsku, administracji niemieckiej, na poczcie. Dzięki temu posiadano informacje o np. aresztowaniach, łapankach, zdrajcach. Działania wywiadu i kontrwywiadu regulowały rozkazy, w których duży nacisk kładziono na zachowanie ostrożności. W myśl Rozkazu nr 6 Komendanta Okręgu III z 14.11.1941 r.[11], w którym to powoływał się na Rozkaz KG POZ z 18.02.1941 r. wywiad miał nadsyłać meldunki i raporty do 10 dnia każdego miesiąca, zaś sprawy nagłe meldować natychmiast. W gablocie 6 prócz wymienionego wyżej rozkazu przedstawiono meldunki i raporty z różnych rejonów „KP-7”, nad którymi góruje Schemat do rozkazu KP z 9.02.1942 r.[12] ze wskazówkami na co zwracać uwagę prowadząc wywiad w terenie i według jakiej kolejności podawać informacje w meldunkach i raportach.

W pracy wywiadowczej wykorzystywano urządzenia typu: aparat fotograficzny, aparat nasłuchowy. W gablocie 7 umieszczono przykłady aparatów fotograficznych: „Ihagee” z ok. 1909 r. wraz z skórzanym futerałem, „Voigtländer” z ok. 1914 r., dwa aparaty nasłuchowe „DETEFON” z l. 20. i 30. XX w. Poza realiami w gablocie pokazano fotografię z okresu przed 1943 r. Jadwigi Jędrzejewskiej – Ruff z mężem Edwardem Jędrzejewskim z Płocka prowadzącymi nasłuch radiowy.

Na podstawie informacji z audycji radiowych sporządzano notatki i redagowano gazetki. Wydawanie prasy konspiracyjnej podjęto pod koniec 1939 roku. Wydawano „Komunikaty Radiowe”, które od lutego 1942 r. wychodziły regularnie, co dwa tygodnie. We wrześniu 1940 r. po objęciu kierownictwa Wydziału Prasy Propagandy KG POZ S. Reymont podjął decyzję o uruchomieniu nowego pisma „Dwa dni”, które ukazywało się trzy razy w tygodniu. Do przerzutu prasy w okręgu północno mazowieckim wykorzystywano najczęściej przejście graniczne pod Sannikami. Jednak ze względu na duże zainteresowanie prasą, rozwijającej się siatki konspiracyjnej, komendy okręgów drukowały ją we własnym zakresie. W Okręgu III POZ w zespole redakcyjno-drukarskim byli: Lucyna Paradowska – Lisicka, Kalińska i Andrzej Tomczak. Oficjalnym organem prasowym komendy okręgu był tygodnik „Polska Podziemna”, a nieoficjalnym „Kolumna Mazowsza”. W komendzie m. Płock („KM-7”) prasą, propagandą zajmował się T. Krzechowski. Wydawano tutaj gazetkę pt. „Mazowsze”, później „Mazowsze w walce”. Nasłuchem, redagowaniem itd. zajmowało się wspomniane już małżeństwo Jadwiga i Edward Jędrzejewscy. W gablocie 8 podano przykłady 4 tytułów prasowych (oryginały) wydawanych w Warszawie: „Tygodnik Informacyjny”, „Rzeczpospolita Polska”, „Biuletyn Informacyjny”, „Ku zwycięstwu”, ulotkę Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej wzywającego żołnierzy niemieckich do oddawania się do niewoli radzieckiej.

W gablocie 9 umieszczono przykłady wyposażenia żołnierza oraz przyrządów wykorzystywanych w walce. Można tutaj obejrzeć np. ładownicę uniwersalną J&A z 1942 r., manierkę wojskową z lat 1943 – 1945, koziołki i kulę kolczatkę do przebijania opon samochodowych (kopie), naboje pistoletowe kal. 7,62mm do pistoletu TT wz.1933.

Część druga wystawy omawiała Rejon M-9 obejmujący Bodzanów i okolice. Po 15.10.1941 r. na obszarze tym zarejestrowanych było 135 członków POZ. Komendantem placówki był lekarz weterynarii ppor. Eugeniusz Skalmowski ps. „Mur”. Z Karty ewidencyjnej[13] wiemy, że „Mur” urodził się w 1906 r., swoją służbę wojskową od 1930 r. odbywał w Szkole Podchorążych Rezerwy i 4 psk Brał udział w kampanii wrześniowej jako żołnierz 1 pan, 21.06.1941 r. wstąpił do POZ. Zastępcą „Mura” w placówce był pchor. (ppor.) Franciszek Rokicki ps. „Kliwer”. Z jego Karty ewidencyjnej[14] dowiadujemy się, że „Kliwer” urodził się w 1917 r., w 1936 r. wstąpił do SPRArt Nr 1 Zambrów następnie do SPArt w Toruniu. Do POZ wstąpił 20.01.1941 r. Wykazywał się znajomością dwóch języków: niemieckiego i rosyjskiego. Punktem, w którym prowadzono działalność konspiracyjną był zakład fotograficzny Jerzego Janowskiego. W nim to zorganizowano nasłuch radiowy. Z Rej. M-9 zachowały się meldunki wywiadowcze: 1. o wiosce Rogozino z lat 1940 – 1942, z którego dowiadujemy się np. jakie nastroje panowały wśród ludności polskiej, czy na terenie wioski istniały partie polityczne, 2. o placówkach nieprzyjaciela w Rej. M-9 sporządzonym po 9.02.1942 r. 3. według schematu „Wyciąg z remanentów spółdzielni Rolnik” za miesiąc marzec 1942 (dokument zaszyfrowany: strąkowe: groch wiktoria – oficerowie, bób – podof. chorąży, fasola – podoficerowie, groch polny – szeregowcy, pastewne: lucerna – liczba plutonów, eksparceta – liczba kompanii, seradela – liczba batalionów, zbożowe: pszenica – broń krótka, żyto – Rkm, Rb).

Kopie dokumentów zostały umieszczone na tablicach z PCV umocowanych na ścianach. Są to m.in. wspomniane juz meldunki świadczące o prowadzeniu wywiadu, wzory wniosku awansowego i o odznaczenie, Rozkaz nr 6 z 14.11.1941 r.[15] KO III POZ autorstwa „Romana” z uwzględnieniem informacji m.in. o wnioskach awansowych, Wniosek awansowy „Kliwera”[16] z 04.11942 r. – awans na pporucznika, Wykaz członków POZ po 15.10.1941 r. Rej. M-9[17] podpisany przez „Kliwera”, karty ewidencyjne trzech członków Rej. M-9 „Mura”, „Kliwera” i „Mariana”. Jak można zauważyć główną rolę w tej części wystawy odgrywają  ludzie – członkowie Rej. M-9 POZ. Oni tutaj mieszkali, walczyli i umierali. Na jednej z tablic umieszczono informacje z listą członków Placówki Bodzanów, którzy 18 września 1942 r. zostali powieszeni na placu między bodzanowską szkołą a cmentarzem. Swoją wiedzę, o tym wydarzeniu można poszerzyć dzięki relacji Ireny Słomińskiej pt. „Miejsca pamięci narodowej, walk i męczeństwa”. Pierwszą i drugą część wystawy wzbogacają fotografie niektórych członków POZ.

Ostatnia część wystawy prezentuje przykłady pamięci mieszkańców Bodzanowa o trzynastu, POZ i II wojnie światowej. Są to m.in.

punktor

Mogiła siedmiu z trzynastu straconych (pozostali zostali pochowani w rodzinnych grobowcach) znajdująca się na cmentarzu rzymsko – katolickim. „Pamiętam, że rodzice opowiadali mi o tym, że po pochowaniu powieszonych codziennie na ich grobie znajdowały się wiązanki biało-czerwonych kwiatów. Na miejsce wyrzucanych przez Niemców – natychmiast pojawiały się nowe” – napisał Jan Buchwejc[18]. Obecnie grób został poddany renowacji,

punktor

Pomnik 13. członków POZ Placówka Bodzanów straconych 18.09.1942 r. z 1946 r. usytuowany w miejscu egzekucji,

punktor

Pomnik Niepodległości (czas powstania lata 90. XX w.) wzniesiony dla upamiętnienia tragicznych wydarzeń lat 1939-1945 mających miejsce na terenie gminy. Corocznie odbywają się tutaj apele oraz msze święte,

punktor

Tablica pamiątkowa znajdująca się na terenie Publicznego Gimnazjum w Bodzanowie, któremu nadano imię Polskiej Organizacji Zbrojnej.

Fotografie zostały umieszczone na trzech planszach. O pamięci mieszkańców Bodzanowa o II wojnie światowej świadczą również zebrane przez pana Wojciecha Szelągowskiego i przedstawione w gablocie militaria.

Prezentowana wystawa jest skierowana przede wszystkim do młodego pokolenia Polaków. Członkowie POZ byli młodymi ludźmi kochającymi swoją ojczyznę tak bardzo, że poświęcali w jej obronie swoje życie. Dziś żyjemy w wolnym kraju. Musimy pamiętać komu to zawdzięczamy, tym bardziej, że z miesiąca na miesiąc, jest z nami coraz mniej osób – bezpośrednich świadków i żołnierzy II wojny światowej. Oni odchodzą, dlatego my młodzi musimy kultywować i czcić pamięć o nich, ponieważ pamięć to nasza tożsamość. W tych działaniach kierujmy się słowami dr Andrzeja Leszka Szcześniaka: „Przeszłość nie przemija, ona jest z nami i w nas. Zastanawiać się nad tym, co było, to znaczy wziąć udział w tym, co będzie – świadomie i czynnie. Historii uczymy się po to, aby poznając przeszłość zrozumieć teraźniejszość i umieć kształtować przyszłość”.

Joanna Paszkiewicz

 

Katalog obiektów Muzeum Mazowieckiego w Płocku wykorzystanych w wystawie

Dokumenty:

Wykaz członków POZ Okręg III Pn. Mazowsze, Rej. M-9 po 15.10.1941 r. - MMP/S/6891 – awers i rewers; autor: „Kliwer”; papier; rękopis; wym. oryginału 28,5x20,2cm (kopia),

Karta ewidencyjna „Mura” Rej. M-9 POZ - MMP/S/6895 – papier; maszynopis; wym. oryginału 29,6x20,8cm (kopia),

Karta ewidencyjna „Kliwera” Rej. M-9 POZ - MMP/S/6893 – papier; maszynopis; wym. oryginału 29,6x20,8cm (kopia),

Karta ewidencyjna „Mariana” Rej. M-9 POZ – MMP/S/6897 – papier; maszynopis; wym. oryginału 29,6x20,8cm (kopia),

Rozkaz nr 7 KO III z 21.11.1941 r. – MMP/S/6908 – autor: „Roman”; papier; maszynopis; wym. oryginału 30,7x21,5cm (kopia),

Rozkaz nr 3 KP POZ z 12.03.1942 r. – MMP/S/7288 – bibułka; maszynopis; wym. oryginału 16x20,3cm (kopia),

Dodatek do rozkazu KP H-7 nr 1 z 9.02.1942 r. – MMP/S/7287 – autor: „Horyń”; bibułka; maszynopis; wym. oryginału 14,3x20,5cm (kopia),

Rozkaz nr 6 z 14.11.1941 KO III Mazowsze – MMP/S/6922 – awers i rewers; autor: „Roman”; papier; maszynopis; wym. oryginału 30,2x21,8cm (kopia),

Wzór wniosku o odznaczenie – MMP/KWM/3761/11 – czas powstania ok. 14.11.1941 r.; bibułka; rękopis; wym. oryginału 29,6x22cm (kopia),

Wzór wniosku awansowego – MMP/KWM/3761/12 – czas powstania 11.1941 r.; bibułka; rękopis; wym. oryginału 29,7x22cm (kopia),

Wniosek awansowy „Kliwera” z 04.1942 r. – MMP/S/6931 – autor: „Jowisz”; papier; rękopis; wym. oryginału 16,7x20,7cm (kopia),

Meldunek o placówkach nieprzyjaciela w rej. M-9 POZ wg schematu do rozkazu z dnia 9.02.1942. nr 10 – MMP/S/6985 – awers, rewers; czas powstania po 9.02.1942 r.; papier; rękopis; wym. oryginału 29,8x19,3cm (kopia),

Meldunek z Rej, M-9 P.O.Z. wg schematu „Wyciąg z remanentów spółdzielni Rolnik” z 03.1942 r. (dokument zaszyfrowany) – MMP/S/18607 – papier; maszynopis; rękopis; wym. oryginału 9,9x9,8cm (kopia),

Raport z Rej. M-9 P.O.Z. o wiosce Rogozino – MMP/S/7050 – czas powstania 1940-1942; papier; rękopis; wym. oryginału 28,7x21,2cm (kopia),

Raport POZ o wiosce Bulkowo – MMP/S/6992 – czas powstania 1940-1942; papier; rękopis; wym. oryginału 28,7x21,2cm (kopia),

Statut Polskiej Organizacji Zbrojnej „Znak” – MMP/S/7286 – czas powstania 1940-1943 r.; maszynopis; wym. 29,4x20,5cm,

Rozkaz nr 4 KO III POZ z 12.09.1941 r.– MMP/S/6928 – papier; maszynopis; wym. 29,8x21cm,

Rozkaz nr 8 z 31.12.1941 r – MMP/S/6919 - autor: „Roman”; papier; maszynopis; wym. 29,6x21cm,

Wytyczne pracy Komendy Powiatowej P.O.Z. 1940-1942 – MMP/S/6920 – awers-oryginał, rewers-kopia – papier; maszynopis; wym. oryginału i kopi 21,1x15,2cm,

Instrukcja bojowa cz. I: Miasto – MMP/S/6912/1 – czas powstania 1940-1945; papier; maszynopis; wym. 29,7x20,9cm,

Instrukcja bojowa cz. II: Działanie poza ośrodkami miast. Wieś – MMP/S/6910 – czas powstania oryginału 1940-1945; papier; maszynopis; wym. 30,5x21,9cm (kopia)

Instrukcja bojowa cz. III: Saperskie środki walki – MMP/S/6911/1 – czas powstania 1940-1945; papier; maszynopis; wym. 30,6x21,8cm,

Ramowy plan akcji zbrojnej – MMP/S/6909 – czas powstania po 22.06.1941 r.; papier; maszynopis; wym.29,6x21cm

Księga kasowa KP POZ „Racławice” z 1942 roku – MMP/S/7054 – papier; rękopis; wym. 21x14,6cm,

Pokwitowanie odbioru pensji: 100 RM – KWM 3761/96 – czas powstania 14.03.1942 r.; autor: „Janusz”; papier; rękopis; wym.7,9x12,1cm,

Pokwitowanie odbioru pensji : 49 RM – KWM 3761/91 – czas powstania 16.03.1942 r.; autor: „Szczepan”; papier; rękopis; wym. 7,9x12,1cm,

Pokwitowanie odbioru pensji : 40 RM – KWM 3761/80 – czas powstania 28.02.1942 r.; autor: „Szczepan”; papier; rękopis; wym. 6,5x12cm,

Pokwitowanie odbioru pensji : 10 RM – KWM 3761 – czas powstania 20.01.1942 r.; autor: „Szczepan”; papier; rękopis; wym. 7,9x10,9cm,

Pokwitowanie za czynsz – KWM/ 3761/87 – czas powstania 2.03.1942 r.; papier; rękopis; wym. 8,9x10,7cm

Wykaz składek na prasę – KWM 3761/93 – czas powstania 03.1942 r.; papier; rękopis; wym. 9,3x3,7cm,

Pokwitowanie odbioru pieniędzy na koszty podróży – KWM 3761/92 – czas powstania 14.03.1942 r.; autor „Horyń”; papier; rękopis; wym. 7,6x12cm,

Kwit Daniny Wolności na 5 zł – MMP/S/7113 – czas powstania 25.02.1942 r.; papier; drzeworyt; wym. 14,8x10,4cm,

Kwit Daniny Wolności na 10 zł – MMP/S/6900 – czas powstania po 25.02.1942 r.; papier; drzeworyt; wym. 10,6x15,9cm,

Kwit Daniny Wolności na 15 zł – MMP/S/7109 – czas powstania po 25.02.1942 r.; papier; drzeworyt; wym.14,8x9,5cm,

Kwit Daniny Wolności na 20 zł – MMP/S/7110 - czas powstania po 25.02.1942 r.; papier; drzeworyt; wym.14,3x11,4cm,

Rozkaz nr 2 KP H-7 POZ z 4.02.1942 r. – MMP/S/7289 – bibułka: maszynopis; wym. 29,5x20cm,

Schemat do rozkazu Komendy Powiatowej z 9.02.1942 r. – MMP/S/14287 – czas powstania 9.02.1942 r.; papier; wym. 20,1x24,6cm,

Raport z rejonu K-5 POZ „Racławice” – MMP/S/6978 – czas powstania 1940-1942 r. Łęg; papier; rękopis; wym. 21x29,4cm,

Raport z Rej. A-5 POZ „Racławice” – MMP/S/6993 – czas powstania po 21.02.1942 r.; papier; rękopis; wym. 21x29,5cm,

Meldunek z Rej. K-16 POZ „Racławice” – MMP/S/6983 – czas powstania 27.02.1942; papier; rękopis; wym. 14,7x19,6cm,

Meldunek z Rej. B-2 POZ wg schematu „Wyciąg z remanentów spółdzielni Rolnik” z 1942 r. – MMP/S/7154 – papier; rękopis; wym. 10,6x29,5cm,

Meldunek z Rej. K-10 POZ – MMP/S/7052 – papier; rękopis; wym. 14,3x17,9cm,

Raport o Rej. S-11 POZ – MMP/S/7055 – czas powstania 1940-1942; papier; rękopis; wym. 35,6x22,2cm,

Prasa:

„Ku zwycięstwu”, nr 2/7 – MMP/S/ 6996 – czas powstania 20.01.1942 r., Warszawa – Drukarnia „Roch”; papier, druk; wym. 17x11,1cm,

„Biuletyn Informacyjny” – nr 4 – MMP/S/6997 – czas powstania 29.01.1942, Warszawa; papier, druk; wym. 18x12,8cm,

„Rzeczpospolita Polska” – rok II, nr 2/22 – MMP/S/6995 – czas powstania 22.01.1942, Warszawa; papier, druk; wym. 21,6x15,5cm

„Tygodnik Informacyjny” – MMP/S/6998 – czas powstania 22.01.1942 r.; papier, druk; wym. 18x12,4cm,

Ulotka – MMP/S/7051 – czas powstania po 21.06.1941 r., ZSRR; papier; wym. 19,9x13,5cm,

 

Mapy:

Mapa topograficzna Wegrzynowo (Węgrzynowo) – MMP/S/19266 – czas powstania oryginału 1944 r.; Niemcy; papier mapowy; druk; wym. oryginału 59,5x58cm (kopia), 

Mapa topograficzna Bodzanów – MMP/S/19263 – czas powstania 11.1944 r.; Niemcy; papier mapowy; druk; wym. oryginału 63,2x55cm (kopia),

Mapa topograficzna Miszewo Murowane – MMP/S/19265 – czas powstania oryginału 11.1944 r.; Niemcy; papier mapowy; druk; wym. oryginału 56,5x50,5cm (kopia),

Powiat płocki okręg regencyjny Ciechanów – MMP/S/17939 –czas powstania oryginału ok. 1941 r; papier; wym. oryginału 63,7x64,5cm (kopia),

Rejony W-6; J-7; G-8 POZ – MMP/S/8214 – czas powstania 1940-1944 r.; papier; wym. 21x30cm.

Fotografie:

Kościół w Bulkowie – MMP/S/13289 – czas powstania oryginału pierwsze ćwierćwiecze XX w., Bulkowo gm. Mąkolin; papier fotograficzny; wym. oryginału 8,7x11,5cm (kopia),

Manifestacja w Bodzanowie w 25. rocznicę egzekucji 13. Polaków – MMP/S/11817/98 – czas powstania oryginału 1967 r., Polska, Bodzanów; papier fotograficzny; wym. oryginału 11,3x17,4cm (kopia),

Jadwiga Jędrzejewska – Ruff z mężem Edwardem Jędrzejewskim podczas nasłuchu, Płock przed 1943 r. – nr negatywu 39141 – autor repr. Halina Płuciennik, 1980 r.,

Fotografia Mieczysława Teodorczyka z okresu międzywojennego: podczas pobytu w Brześciu nad Bugiem (z materiałów wypożyczonych od syna M. Teodorczyka) – nr negatywu 38360 – autor: Halina Płuciennik, 1980 r.

Realia:

Aparaty fotograficzne:

„Ihagee” – MMP/S/17843 a-b – czas powstania ok. 1909 r.; wytwórnia Kamerawerke Steinbergen und Co., obiektyw: Anastygmat, Niemcy; metal, skóra, soczewka, futerał skórzany; wym. 8,7x3,5x17cm,

„Voigtländer” – MMP/S/17841 – czas powstania ok.1920 r. Niemcy; metal, skóra, płótno impregnowane, soczewka; wym. 8x3,5x16,5cm; 

„Voigtländer” – Brillant MMP/S/17845/a-b – czas powstania ok.1930 r.; Niemcy, obiektyw: Anastygmat „Skopar”; metal, skóra, soczewka; wym. 15x5,5x11cm,

Aparaty nasłuchowe:

Radio detektorowe „DETEFON’ ze słuchawkami – MMP/KWM/7933/2 – czas powstania l. 20. XX w., Polska; ebonit, tektura, blaszka mosiężna, żelazo; wym. 6x10x14cm, średnica słuchawek 6,2cm,

Radio detektorowe „DETEFON’ ze słuchawkami – MMP/KWM/7933/2 – czas powstania l. 30. XX w., Polska; ebonit, tektura, blaszka mosiężna, żelazo; wym. 6x10x14cm, średnica słuchawek 6cm. 

Militaria:

Manierka wojskowa – MMP/KWM/7460 – czas powstania 1943-1945, ZSRR; blach żelazna, aluminium, filc; wym. 21cm,

Kula kolczatka do przebijania opon (kopia) – MMP/KWM/7931 – czas powstania II wojna światowa, Polska; żelazo; wym. średnica 4,5cm, dł. kolców ok. 4cm,

Koziołki do przebijania opon samochodowych (kopia) – MMP/KWM/3762/1-5 – czas powstania 1974, MMP; płaskownik żelazny; wym. dł. kolców ok. 3cm,

Naboje pistoletowe kal. 7,62mm do pistoletu TT wz.1933 – MMP/KWM/7461/8-9 – czas powstania II wojna światowa, ZSRR; mosiądz, ołów, brąz(?); wym. naboju – wys. 3,5cm, pocisku – dł. 1,4cm, kal. 7,62mm, łuski – wys. 2,4cm, średnica dna – 0,9cm,

Łuski nabojów do karabinu Mauser wz. 1898 i pochodnych kal. 7,92mm – MMP/KWM/7461/2-7 – czas powstania przed 1.09.1939 r.(?), Polska (?); mosiądz, biały metal; wym. wys. 5,65cm, średnica dna 1,1cm,

Ładownica - MMP/S/8341/1 – czas powstania 1942 r. Wielka Brytania wytw. 1. J&A,; parciane mosiądz, szycie maszynowe; wym. 23,5x13x6,5cm,

Skrzynka na amunicję – MMP/S/8359 – czas powstania II wojna światowa, II Rzesza Niemiecka; drewno, stal; wym. 15x19,5x37cm,

Plecak wojskowy – MMP/S/8625 – czas powstania 1937 r., Polska; brezent, metal, sukno, szycie maszynowe; wym. 36x31x12cm.

Inne:

Relacja I. Słomińskiej pt. Miejsca pamięci narodowej, walki i męczeństwa.

 

Joanna Paszkiewicz


 

[1] Muzeum Mazowieckie w Płocku (dalej: MMP), Statut Polskiej Organizacji Zbrojnej „Znak”, sygn. MMP/S/7286.

[2] MMP, Wytyczne pracy Komendy Powiatowej, sygn. MMP/S/6920.

[3] MMP, Rozkaz nr 4 KO III POZ Mazowsze, sygn. MMP/S/6928.

[4] MMP, Rozkaz nr 8 KG POZ, sygn. MMP/S/6919.

[5] MMP, Dodatek do rozkazu KP „H-7” nr 1 z 9.02.1942 r., sygn. MMP/S/7287.

[6] MMP, Instrukcja bojowa cz. I, II, III, sygn. MMP/S/6912/1, MMP/S/6910, MMP/S/6911/1.

[7] MMP, Ramowy plan akcji zbrojnej, sygn. MMP/S/6909.

 

[8] MMP, Rozkaz nr 2 K P „H-7” z 4.02.1942 r., MMP/S/7289.

[9] MMP, Kwit Daniny Wolności 5, 10, 15, 20zł, sygn. MMP/S/7113, MMP/S/6900, MMP/S/7109, MMP/S/7110.

[10] MMP, Księga kasowa K P POZ, sygn. MMP/S/7054.

[11] MMP, Rozkaz nr 6 K O III z 14.11.1941 r., sygn. MMP/S/6922.

[12] MMP, Schemat do rozkazu K P z 9.02.1942 r., sygn. MMP/S/14287.

[13] MMP, Karta ewidencyjna członka POZ z Rej. M-9 „Mura”, sygn. 6895.

[14] MMP, Karta ewidencyjna członka POZ z Rej. M-9 „Kliwera”, sygn. 6893.

[15] MMP, Rozkaz nr 6 z 14.11.1941 r., op. cit.

[16] MMP, Wniosek awansowy „Kliwera”, sygn. 6931.

[17] MMP, Wykaz członków POZ po 15.10.1941 r. Rej. M-9, sygn. 6891.

[18] Buchwejc J., Wspomnienia, Bodzanów 2004 r.

 

   

 

LISTY SKIEROWANE DO DYREKTORA

PUBLICZNEGO GIMNAZJUM IM. POLSKIEJ ORGANIZACJI ZBROJNEJ W BODZANOWIE